<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<page xmlns="http://projectmallard.org/1.0/" xmlns:its="http://www.w3.org/2005/11/its" type="topic" style="task" id="mouse-touchpad-click" xml:lang="kk">

  <info>
    <link type="guide" xref="mouse"/>

    <revision pkgversion="3.7" date="2012-11-16" status="outdated"/>
    <revision pkgversion="3.10" date="2013-10-29" status="review"/>
    <revision pkgversion="3.18" date="2015-09-28" status="final"/>
    <revision pkgversion="3.29" date="2018-08-20" status="review"/>
    <revision pkgversion="3.33" date="2019-07-20" status="candidate"/>
    <revision version="gnome:46" date="2024-04-22" status="draft"/>

    <!--
    For 41: https://gitlab.gnome.org/GNOME/gnome-user-docs/-/issues/121
    -->
    <revision version="gnome:40" date="2021-03-18" status="candidate"/>

    <credit type="author">
      <name>Shaun McCance</name>
      <email>shaunm@gnome.org</email>
    </credit>
    <credit type="editor">
      <name>Michael Hill</name>
      <email>mdhillca@gmail.com</email>
    </credit>
    <credit type="editor">
      <name>Ekaterina Gerasimova</name>
      <email>kittykat3756@gmail.com</email>
      <years>2013, 2015</years>
    </credit>
    <credit type="editor">
      <name>Emanuel Cisár</name>
      <email>536429@mail.muni.cz</email>
    </credit>

    <include xmlns="http://www.w3.org/2001/XInclude" href="legal.xml"/>

    <desc>Тачпадта түртулер мен қимылдарды пайдаланып шерту, сүйреу немесе айналдыру.</desc>
  </info>

  <title>Тачпадпен шерту, сүйреу немесе айналдыру</title>

  <p>Бөлек аппараттық батырмаларсыз, тек тачпадты пайдаланып шертуге, қос шертуге, сүйреуге және айналдыруға болады.</p>

  <note>
    <p><link xref="touchscreen-gestures">Тачпад қимылдары</link> бөлек қарастырылады.</p>
  </note>

<section id="secondary-click">
  <title>Екінші реттік шерту</title>

  <p>Тачпадтың екінші реттік шерту (оң жақ шерту) әрекетін теңшеуге болады.</p>

  <list type="bullet">
    <item>
      <p>Екі саусақпен басу: кез келген жерді 2 саусақпен басыңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Бұрыштан басу: бұрышты бір саусақпен басыңыз.</p>
    </item>
  </list>

  <steps>
    <title>Екінші реттік шерту әдісін таңдау</title>
    <item>
      <p><gui xref="shell-introduction#activities">Әрекеттер</gui> шолуын ашып, <gui>Тышқан және тачпад</gui> деп тере бастаңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Панельді ашу үшін <gui>Тышқан және тачпад</gui> үстінен шертіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Жоғарғы панельдегі <gui>Тачпад</gui> үстінен шертіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Шерту</gui> бөлімінде қалаған шерту әдісін таңдаңыз.</p>
    </item>
  </steps>
</section>

<section id="tap">
  <title>Шерту үшін түрту</title>

  <media src="figures/touch-tap.svg" its:translate="no" style="floatend"/>

  <p>Батырманы пайдаланудың орнына шерту үшін тачпадты түртуге болады.</p>

  <list>
    <item>
      <p>Шерту үшін тачпадты түртіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Қос шерту үшін екі рет түртіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Элементті сүйреу үшін екі рет түртіңіз, бірақ екінші түртуден кейін саусағыңызды көтермеңіз. Элементті қалаған жерге сүйреп, содан кейін тастау үшін саусағыңызды көтеріңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Егер тачпадыңыз көп саусақты түртуді қолдаса, бір уақытта екі саусақпен түрту арқылы оң жақ шертуді орындаңыз. Әйтпесе, оң жақ шерту үшін әлі де аппараттық батырмаларды пайдалану керек. Екінші тышқан батырмасынсыз оң жақ шерту әдісі туралы <link xref="a11y-right-click"/> бөлімін қараңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Егер тачпадыңыз көп саусақты түртуді қолдаса, бір уақытта үш саусақпен түрту арқылы <link xref="mouse-middleclick">ортаңғы шертуді</link> орындаңыз.</p>
    </item>
  </list>

  <note>
    <p>Бірнеше саусақпен түрткенде немесе сүйрегенде, саусақтарыңыздың арасы жеткілікті алшақ екеніне көз жеткізіңіз. Егер саусақтарыңыз тым жақын болса, компьютеріңіз оларды бір саусақ деп қабылдауы мүмкін.</p>
  </note>

  <steps>
    <title>Шерту үшін тиюді іске қосу</title>
    <item>
      <p><gui xref="shell-introduction#activities">Әрекеттер</gui> шолуын ашып, <gui>Тышқан және тачпад</gui> деп тере бастаңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Панельді ашу үшін <gui>Тышқан және тачпад</gui> үстінен шертіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Тачпад</gui> бөлімінде <gui>Тачпад</gui> ауыстырып-қосқышы қосулы екеніне көз жеткізіңіз.</p>
      <note>
        <p><gui>Тачпад</gui> бөлімі тек жүйеңізде тачпад болған жағдайда ғана пайда болады.</p>
      </note>
    </item>
   <item>
      <p><gui>Шерту үшін тию</gui> ауыстырып-қосқышын қосулы күйге қойыңыз.</p>
    </item>
  </steps>
</section>

<section id="twofingerscroll">
  <title>Екі саусақпен айналдыру</title>

  <media src="figures/touch-scroll.svg" its:translate="no" style="floatend"/>

  <p>Тачпадта екі саусақты қолданып айналдыруға болады.</p>

  <p>Бұл таңдалған кезде, бір саусақпен тию және сүйреу әдеттегідей жұмыс істейді, бірақ тачпадтың кез келген бөлігінде екі саусақты сүйресеңіз, ол орнына айналдырады. Жоғары және төмен айналдыру үшін саусақтарыңызды тачпадтың үсті мен асты арасында жылжытыңыз, немесе бүйірге айналдыру үшін саусақтарыңызды тачпад арқылы жылжытыңыз. Саусақтардың арасын аздап ашық ұстаңыз. Егер саусақтарыңыз тым жақын болса, тачпад оларды бір үлкен саусақ ретінде қабылдайды.</p>

  <note>
    <p>Екі саусақпен айналдыру барлық тачпадтарда жұмыс істемеуі мүмкін.</p>
  </note>

  <steps>
    <title>Екі саусақпен айналдыруды іске қосу</title>
    <item>
      <p><gui xref="shell-introduction#activities">Әрекеттер</gui> шолуын ашып, <gui>Тышқан және тачпад</gui> деп тере бастаңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Панельді ашу үшін <gui>Тышқан және тачпад</gui> үстінен шертіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Тачпад</gui> бөлімінде <gui>Тачпад</gui> ауыстырып-қосқышы қосулы екеніне көз жеткізіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Екі саусақпен айналдыру</gui> ауыстырып-қосқышын қосулы күйге қойыңыз.</p>
    </item>
  </steps>
</section>

<section id="edgescroll">
  <title>Жиекпен айналдыру</title>

  <media src="figures/touch-edge-scroll.svg" its:translate="no" style="floatend"/>

  <p>Тек бір саусақпен айналдырғыңыз келсе, жиекпен айналдыруды қолданыңыз.</p>

  <p>Тачпадыңыздың сипаттамалары жиекпен айналдыру сенсорларының нақты орналасқан жерін көрсетуі керек. Әдетте, вертикалды айналдыру сенсоры тачпадтың оң жағында орналасады. Горизонталды сенсор тачпадтың төменгі жиегінде орналасады.</p>

  <p>Вертикалды айналдыру үшін саусағыңызды тачпадтың оң жақ жиегімен жоғары және төмен сүйреңіз. Горизонталды айналдыру үшін саусағыңызды тачпадтың төменгі жиегімен сүйреңіз.</p>

  <note>
    <p>Жиекпен айналдыру барлық тачпадтарда жұмыс істемеуі мүмкін.</p>
  </note>

  <steps>
    <title>Жиекпен айналдыруды іске қосу</title>
    <item>
      <p><gui xref="shell-introduction#activities">Әрекеттер</gui> шолуын ашып, <gui>Тышқан және тачпад</gui> деп тере бастаңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Панельді ашу үшін <gui>Тышқан және тачпад</gui> үстінен шертіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Тачпад</gui> бөлімінде <gui>Тачпад</gui> ауыстырып-қосқышы қосулы екеніне көз жеткізіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Жиекпен айналдыру</gui> ауыстырып-қосқышын қосулы күйге қойыңыз.</p>
    </item>
  </steps>
</section>
 
<section id="contentsticks">
  <title>Табиғи айналдыру</title>

  <p>Тачпадты қолданып, мазмұнды кәдімгі қағаз парағын сырғытқандай сүйреуге болады.</p>

  <steps>
    <item>
      <p><gui xref="shell-introduction#activities">Әрекеттер</gui> шолуын ашып, <gui>Тышқан және тачпад</gui> деп тере бастаңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Панельді ашу үшін <gui>Тышқан және тачпад</gui> үстінен шертіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Тачпад</gui> бөлімінде <gui>Тачпад</gui> ауыстырып-қосқышы қосулы екеніне көз жеткізіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Табиғи айналдыру</gui> ауыстырып-қосқышын қосулы күйге қойыңыз.</p>
    </item>
  </steps>

  <note>
    <p>Бұл мүмкіндік <em>кері айналдыру</em> ретінде де белгілі.</p>
  </note>

</section>

</page>
